डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांची जीवन गाथ part-1

    डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर यांची जीवन गाथ

__________________________________________

                  १. तो मीच तर नव्हे ना ?

          माझे आजोबा मालोजीराव हे होत . त्यांचा एक धाकटा बंधू होता . तो चौदा - पंधरा वर्षाचा असतांनाच साधू लोकांच्या झुंडीबरोबर घरातून निघून गेला . आणि नंतर जवळ जवळ चोवीस वर्षांनी परत आला . त्या वेळी त्यांची म्हणजे माझी पणजी ही जिवंत होती . आपला मुलगा फार दिवसांनी परत आलेला पाहून त्या माऊलीला अतिशय आनंद झाला आणि त्याने आता संसार थाटून येथेच राहावे असा तिने आग्रह धरला . त्याप्रमाणे मालोजीरावांनीही त्यांची समजूत घालण्याचा खूप प्रयत्न केला . पण साधुमहाराज काही ऐकत नाही . हे पाहून त्यांनी मालोजीरावांना एकांतात नेऊन सांगितले की , “ दादा इतके वर्ष तपश्चर्या करून अजूनपर्यंत माझे काही समाधान झालेले नाही तेव्हा त्यासाठी कृपा नका . करून मला पुन्हा एकदा जाऊन येऊ द्या मला काही तुम्ही आग्रह करू त्यावर मालोजीरावांनी आपली याबाबत काहीही हरकत नाही असे सांगितले . " पण म्हातारी तुला सोडायला तयार नाही त्याचं काय ? " त्यावर साधुबुवांनी मालोजीरावांना एक युक्ती सांगितली . ती अशी हा गोसावी किती वर्षांनी आलेला आहे . तेव्हा तो तुझाच मुलगा आहे हे तरी कशावरून ? तेव्हा गोसावी - बैरागी लोक फार चेटकी असतात . तरी चेटुक करून हा गोसावी आपल्या घरावर व इस्टेटीला काहीतरी धोका करणार नाही हे कशावरून ? तेव्हा हा गोसावी जातो आहे तर जाऊ दे . उगाच त्याला आग्रह करू नकोस . " असे म्हटल्यावर म्हातारीचा विश्वास बसून तिने गोसाव्यास जाण्याची परवानगी दिली .

          त्यांनतर बरोबर वीस वर्षांनी तेच साधुबुवा पुन्हा घरीआले पण त्यावेळी त्यांची मातोश्री दिवंगत झालेली होती आणि बुवाही बरेच म्हातारे झाले होते . तरीसुद्धा मालोजीरावांनी त्यांना संसार करून घरीच    राहण्यासबंधी विनंती केली . त्या वेळी बुवांनी सांगितले की , " दादा , माझे अवतारकार्य आता संपत आले आहे . आता मी केवळ आपली अखेरची भेट घ्यावी म्हणून आलो आहे . यापुढे आपणा बांधवांची भेट होणार नाही . तेव्हा आता मला येथे राहण्यासाठी मुळीच आग्रह करू नकोस , आता होणार नाही . तेव्हा आता मला येथे राहण्यासाठी मुळीच आग्रह करू नकोस , आता जाता जाता मी आपणास एक अभिवचन देत आहे ते असे की , आपल्या तिसऱ्या पिढीत एक उद्धारकर्ता पुरुष . जन्माला येऊन तो आपल्या तिसऱ्या पिढीचा उद्धार करील , " अस संदेश देऊन ते साधुबुवा बंधूचा निरोप घेऊन गेले ते कायमचेच . तेव्हा माझ्या मनात कधी कधी असा विचार येतो की , माझी बुद्धी ही अतिशय तीव्र आहे . त्यामुळे त्या साधुबुवांच्या वचनाप्रमाणे ' आमच्या तिसऱ्या पिढीचा उद्धारकर्ता पुरूष तो मीच तर नव्हे ना ? ' ' 

              २. मी मुळ नक्षत्रावर जन्मलो

          पूर्व आयुष्यातील घडामोडींचा चित्रपट माझ्या डोळ्यासमोर येतो . माझे बाळपण दृष्टीपुढे उभे राहते . मला ६० वर्ष झाली असे मानतात . पण मी केव्हा जन्मलो हे मला माहित नाही . त्याचा काहीच पुरावा नाही . माझी कोणी जन्मतारीख ठेवली नाही . माझ्या आईबापांना त्याचे काही महत्त्व वाटले नाही . पोरगा जन्मला , त्यात मोठेसे काय आहे आणि त्याची तारीख कसली लक्षात ठेवायची ? असे माझ्या आईवडिलांनी वाटते असावे . माझी पत्रिका केलेली नाही . परंतु माझ्या वडिलांना ज्योतिषशास्त्र अवगत होते . ते माझ्या भवितव्याविषयी फार आशादायक गोष्टी बोलत असत . त्यांच्या एकंदर व्यवस्थित नि नियमबद्ध जीवनामुळे असे म्हणता येईल की त्यांनी शाळेत जी जन्मतारीख दिली आहे तीच खरी असली पाहिजे . मी जन्मलो त्या वेळी माझे वडील सातव्या पायोनियर पलटणीत होते . माझे आईबाप कोकणचे असले तरी त्यावेळी ते मध्यभारतात " महू " येथे होते . माझ्याबद्दल बाळपणी जे बोलणे चाले त्यावरून एवढे खरे दिसते की , माझा जन्म रात्री बाराच्या ठोक्याला झाला आणि मी मूळ नक्षत्रावर जन्माला आलो . ज्योतिषाने सांगितले की , हा पोरगा आईच्या मुळावर आला . त्याची आई मरणार , बापाला त्याचे विशेष काही वाटले नाही . पण , त्यामुळे भावंडे माझा तिरस्कार करू लगली . “ पोर वाईट ” म्हणून सारेजन माझी हेटाळणीकरीत . लहानपणीच्या त्या आठवणी मनात आल्या की माझे मलाच आश्चर्य वाटते . १२ वर्षाचा होईपर्यंत लंगोटीशिवाय मी काही नेसलो नाही . लोकांचे लाकडे फोडून देण्यासाठी घरोघर फिरायचा मला नाद होता .

          आई वारल्यावर आत्याने माझे संगोपन केले . सहा महिने मी माळ्याचेही काम केले . वानरासारखी झाडावर चढण्याची मला भयंकर सवय होती . कांबळे टाकून झाडावर त्यांचा झोपाळा करून मी झोपायचा . ते झाड आमच्या घरापुढे होते . खाली उकिरडा होता . झाडावरून मी उतरत नसे . त्या उकिरडयावर उडी घ्यायची . मग ती सगळी राख माझ्या अंगावर उडे . त्या वेळी गावात प्लेग होता . लोक माझ्याकडे बोट दाखवून म्हणायचे , " ऐवढे लोक प्लेगाने मरतात , हा का मरत नाही ? " माझ्या आत्याला ते बोलणे खपत नसे . पोराला कोणी बोलू नये म्हणून तिची सर्वांना सक्त ताकीद होती .

         आई लहानपणी वारल्याने त्या स्वातंत्र्याचा मी दुरूपयोग केला . " या पोराच्या हातून काहीही होणार नाही " असे सर्व म्हणायचे . त्यांतली माणसे आज हयात नाहीत याचे मला वाईट वाटते . आपला तर्क खोटा पडलेला पाहून त्यांनाही आनंद झाला असता . 

   

          गुरे वळविण्याचे मी काम केले . मी कदाचित गुराखीही झालो दगड फोडण्याचे काम करू नये , असतो . पण मी बेलदार होऊन सावलीत बसून काम करण्यापुरती माझ्यात कर्तबगारी यावी असे माझ्या वडीलांना वाटे .

          मी या स्थितीत आलो याचे कारण माझ्यात उपजत काहीतरी होते असे कोणी समजू नये . प्रयत्नाने आणि कष्टाने वर चढल .

           माझे वडील " कबीरपंथी " साधू होते . ते विद्याव्यासंगी होते . त्यांच्या घराला धर्मासन अथवा विद्यासन म्हणावे लागेल . मी दहा - बारा वर्षाचा असतांना रामायन - महाभारतादी ग्रंथांचे त्यांनी माझ्याकडून पारायण करून घेतले . ते मोठे धर्मनिष्ठ होते . शाळेत जाणार नाही म्हणून मी एकदा आत्याकडे हट्ट धरला . " तु शाळेत जा म्हणतेस पण शाळेत गेल्याने काय होणार ते सांग ? " असे मी विचारले , आत्या बिचारी काय सांगणार ? पण माझ्या वडिलांच्या सांगण्यात त्याचे उत्तर मिळाले . द्रोण ब्राह्मण होता तरी तो मोठा योद्धा झाला . आम्ही गरीब असलो तरी तू विद्वान का होणार नाहीस ? असे ते मला म्हणत . त्याच्या बोलण्याचा माझ्यावर परिणाम झाला .

                                  To Be Continued..........